اگر ( 1 ) دينى يا ضياعى رها كند ، گو به من آى ( 2 ) كه من مولاى اوام ( 3 ) ، يعنى اگر وارث ندارد . * ( وَأَزْواجُه أُمَّهاتُهُمْ ) * ، و زنان او مؤمنان را به مثابت ما درانند ( 4 ) در حرمت داشت ، اى كامّهاتهم ، و مثله : وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَالأَرْضُ ( 5 ) . . . ، اى كالسّموات . بعضى دگر مفسّران گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه جماعتى منافقان گفتند : ما بال محمّد يتزوّج بنسائنا و لا نتزوّج بنسائه ، چرا محمّد زنان ما را به زنى مىكند و ما زنان او را به زنى نمىكنيم ؟ و اللَّه اگر او را وفاتى باشد ، ما زنان او را به زنى كنيم . حق تعالى اين آيت فرستاد و گفت : زنان رسول شما را مادرانند ، يعنى نكاح ايشان بر شما حرام است . دليل اين تأويل آن است كه در خبر آوردند ( 6 ) كه : زنى عايشه را ( 7 ) گفت : يا امّه ، اى مادر ! عايشه گفت : لست لك بامّ انّما انا امّ الرّجال ، من مادر تو نه ام مادر مردانم . مراد اين بود كه بر مردان حرامم . و دليل بر آن كه امومت ( 8 ) حقيقى نيست ، آن است كه مادر را در شرع حجاب نفرمودند از فرزندانش ، و باتّفاق نشايد تا ( 9 ) بيگانگان زنان رسول را بينند . * ( وَأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّه ) * ، گفت : و خويشان و نزديكان ( 10 ) كه خداوندان اتّصال ( 11 ) رحماند بهرى به بهرى اوليترند در كتاب خداى . بعضى مفسّران گفتند : يعنى به ميراث . قتاده گفت : مسلمانان به هجرت ميراث گرفتندى و به مؤاخات اوّل تا اعرابى از [ 242 - ر ] مهاجر ميراث نگرفتى و اگر چه خويش او بودى نزديك . كلبى گفت : ميراث به مؤاخات گرفتندى چون قرابت ، چون خداى تعالى اين آيت فرستاد آن حكم منسوخ گشت ، ميراث به قرابت گرفتند ، و هر كه ( 12 ) نزديكتر بود به ميراث اوليتر شد ( 13 ) . و آيت ( 14 ) دليل است بر آن كه با وجود مادر و دختر ، هيچ كس از

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : با . ( 2 ) . آط ، آب ، آيى ، آج ، لب : آييد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : اويم . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : مادراند . ( 5 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 133 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : آورده‌اند . ( 7 ) . اساس رضى اللَّه عنها . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : اموميّت . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : كه . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : خويشان نزديك . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد . ( 12 ) . همهء نسخه بدلها : هر چه . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها : باشد . ( 14 ) . آج ، لب : اين آيت .